کنترل عفونت در دندانپزشکی – بخش اول  بهداشت دست ها

کنترل عفونت در دندانپزشکی – بخش اول بهداشت دست ها

بهداشت‌ دست:

رعایت بهداشت دست، پاتوژن های بالقوه روی دستها را کاهش می دهد و موثرترین راه برای کاهش خطر انتقال میکروارگانیسم ها به بیماران و کارکنان می باشد.

بهداشت دست به سه روش انجام می شود:

  • شستشوی دست با آب و صابون،
  • ضدعفونی دستها با محلول ضد عفونی با پایه الکلی (هندراب)
  •  اسکراب جراحی.

 روش ارجح برای رعایت بهداشت دست ها به نوع کار، میزان آلودگی و میزان پایداری مورد انتظار فعالیت ضد میکروبی روی پوست بستگی دارد. برای معاینات معمول دندانپزشکی و اعمال غیر جراحی، شستشو و ضدعفونی کردن دستها با آب و صابون ساده یا محلول آنتی میکروبیال کافی است. اگر دستها به صورت مشهودی آلوده نباشند به جای شستشو با آب و صابون می توان از مایع هندراب استفاده کرد. بعد از لمس ابزار،سطوح و موادی که احتمال آلودگی خون و ترشحات بدن بیمار دارند، دستها باید با آب و صابون شسته شوند. قبل و بعد از درمان هر بیمار، دندانپزشک بایستی دست خود را بشوید.

هدف از ضدعفونی کردن دست قبل از اعمال جراحی (اسکراب جراحی)، حذف میکروارگانیسم های روی دست و پیشگیری از ورود آنها به داخل زخم جراحی است. موادی که برای اسکراب جراحی دست به کار می روند باید میکروارگانیسم های روی پوست را در طیف وسیع کاهش دهند، سریع الاثر بوده و تاثیر ماندگاری داشته باشند. مدت و روش شستشوی دست، شرایط دستها، روش خشک کردن دستها و نحوه پوشیدن دستکش نیز از عوامل موثر بر کیفیت اسکراب دست هستند.

محصولات مربوط به شستشوی دستها مثل صابون مایع، صابون آنتی میکروبیال و محلول هندراب خود می توانند آلوده شده و باعث رشد میکروارگانیسم شوند. این محصولات باید در ظرف دربسته نگهداری شده و در ظروف یکبار مصرف در معرض استفاده قرار گیرند. در صورت عدم استفاده از ظروف یکبار مصرف، ظرف باید قبل از پر کردن مجدد، به طور کامل شسته و خشک شود.

 اولین راه دفاعی در برابر عفونت و انتقال پاتوژن ها پوست سالم و بدون ترک خوردگی است. شستشوی مکرر دست ها با انواع صابون و محلول هندراب، می تواند به درماتیت تماسی مزمن منجر شود. آسیب دیدن پوست، فلور میکروبی آن را تغییر داده و به کلونیزاسیون بیشتر استافیلوکوک ها و باکتریهای گرم منفی منجر می شود. با افزودن نرم کننده ها می توان از تحریکات پوستی مواد پاک کننده کاست.

باید توجه داشت که استفاده از لوسیون های ساخته شده با پایه نفت مثل وازلین، می تواند دستکش های لاتکس را تضعیف و نفوذپذیری آنها را افزایش دهد.

ناخن ‌و ‌ناخن ‌مصنوعی:

کوتاه نگهداشتن ناخن در مورد کارکنان مراکز بهداشتی- درمانی نکته مهمی است زیرا بیشتر میکروارگانیسم های روی دست، زیر و اطراف ناخن رشد می کنند. کوتاه نگهداشتن ناخن ها می تواند به تمیز کردن زیر آنها کمک کرده و از پاره شدن دستکش جلوگیری می کند. تحقیقات نشان داده که در دست افرادی که ناخن مصنوعی دارند، باکتری های گرم منفی بیشتری وجود داشته است. همچنین ناخن مصنوعی در بروز بسیاری از عفونت های باکتریایی و قارچی در بخش های ویژه و اتاق عمل نقش دارند. الک ناخن نیز می تواند محلی مناسب برای رشد میکروب ها باشد.

زیورآالت:

بررسی ها نشان داده است که باکتری ها در پوست زیر انگشترها به میزان قابل توجهی بیشتر از سایر نواحی مشابه پوست یا انگشترهای بدون انگشتر کلونیزه می شوند. انگشترها و زیورآالت دیگر، پوشیدن دستکش ها را دشوارتر و پاره شده آنها را آسان تر می کنند. در بسیاری از مراکز دنیا تنها استفاده از یک حلقه ساده برای کارکنان مراکز بهداشتی- درمانی مجاز است.

 


روش شستن دست ها با آب و صابون

تمـام زیـور آلات و سـاعت را از دسـت خـود خـارج  کنیـد. دسـت هـا بایـد عـاری از انگشـترهای پهـن بـا سـطوح خشـن و ناصاف باشـد چـون باعـث صدمه زدن بـه دسـتکش می شـود و همچنیـن میکروارگانیسـم ها زیـر انگشترها انباشـته می شـوند و تمیـز کـردن آن ها را مشـکل مـی کند.

از شیرآالت الکترونیک یا شیرآالتي که کنترل پایي دارند استفاده نمائید، در غیر اینصورت براي بازکردن شیر، روي دستگیره آن دستمال کاغذي قرار دهید و از تماس مستقیم با آن اجتناب نمائید. پس از بستن شیر، دستمال کاغذي را دور بیاندازید.

  • قبل از شروع کار، براي شستشوي دست ها از برس استفاده نمائید و زیر ناخن ها را نیز خوب تمیز کنید. شستشوي دستها را با آب گرم تا آرنج انجام دهید.  استفاده از آب داغ توصیه نمی شود زیرا احتمال بروز درماتیت را افزایش می دهد.
  • ابتدا دست ها را با آب گرم مرطوب کنید و سپس مقداري صابون در کف دست بریزید. (شکل1-1)
  • کف دست های تان را با صابون به خوبی بشویید و به ترتیب زیر، دست ها را اسکراب کنید:
  • اطراف و بین انگشتان
  • پشت هر دست با کمک کف دست دیگر
  • نوک انگشتان با کمک کف دست مقابل
  • شست هر دست توسط دست دیگر
  • مچ هر دست توسط دست مقابل
  • در پایان شستشو، دست هاي خود را به دقت زیر آب جاری سرد بشویید زیرا به این ترتیب منافذ پوستي مسدود مي شوند.
  •  سپس دست ها و ساعدها را با دستمال کاغذي خشک نمائید.
  • براي بستن شیر نباید دستگیره را لمس نمود چرا که ممکن است آلوده باشد و به همین دلیل از همان دستمال کاغذي که در دست داشتید براي بستن شیر استفاده نموده و دور بیاندازید.

روش ضد عفونی کردن دست ها توسط مواد ضد عفونی کننده با پایه الکلی

یک تا دو قطره از ماده را بر روی کف دست های خشک شده، بریزید.(شکل 2-1)

  • کف دست ها را به هم بمالید.
  • بین و اطراف انگشتان را بمالید.
  • پشت هر دست را با کف دست مقابل مالش دهید.
  • نوک انگشتان هر دست را با کمک کف دست مقابل مالش دهید.
  • شست هر دست را توسط دست دیگر مالش دهید.
  • مچ هر دست را توسط دست مقابل مالش دهید.
  • عمل تمیز کردن دست ها را تا خشک شدن دست ها ادامه دهید.

 

  • اگر شستشوی دست ها با صابون ضد میکروب انجام نشود میکروب های پوست، زیر دستکش به راحتی تکثیر می یابند.
  • وقتی دست ها با پودر دستکش و یا مایعات بدن آلوده شده باشند، از صابون های آنتی میکروبیال باید استفاده شود.
  • اگر دست ها به صورت واضح آلوده نباشند (مانند خون و بزاق) استفاده از مواد با پایه الکلی برای تمیز کردن توصیه می شود. دست ها باید خشک باشند و برای مدت یک دقیقه تمام سطوح دست ها و انگشتان را با ماده آنتی سپتیک مناسب آغشته کنید و مجدداً برای ۱۰ تا ۱۵ ثانیه این عمل را تکرار کنید.
  • مواد آنتی سپتیک قابل اشتعال هستند، از تماس با حرارت مستقیم یا حرارت بالا خودداری کنید.
  • فلور میکروبي پوست دست از دو بخش مقیم و گذرا تشکیل یافته است. میکروب هاي گذرا که روي سطح خارجي پوست تکثیر مي شوند با شستشوي دست ها راحت تر زدوده مي شوند. این میکروب ها در اثر تماس با سطوح کار آلوده یا تماس با بیمار، روي پوست می نشینند و عموما با عفونت هاي شغلي ارتباط دارند. میکروب هاي مقیم در قسمت هاي عمقي پوست قرار دارند و بعید به نظر مي رسد که با چنین عفونت هایي مرتبط باشند.

 

author
تیم آرکا افشان

مدیریت محتوا