اصول بهداشت محیط در بیمارستانها – بخش دوم

اصول بهداشت محیط در بیمارستانها – بخش دوم

نظافت محیط بیمارستان

محیط بیمارستان بایستی بطور مرتب و روزانه نظافت گردد بصورتیکه محیط تمیز و عاری از گردو غبار باشد. طی فرآیند نظافت، 90% میکروارگانیسم های موجود در جرم های قابل مشاهده جدا می شوند. در صورت عدم جرم زدایی مکانیکی، دترجنتها و مواد ضدعفونی کننده نمی توانند فعالیت ضد میکروبی خود را بطور مناسب اعمال نمایند.

تقسیم بندی محیط بیمارستان بر اساس نظافت محل

منطقه A : مناطقی از بیمارستان نظیر پذیرش، پاویون ها و کتابخانه که تماس با بیمار ندارند، نظافت عادی توصیه می شود.

منطقه B: مکانهای نگهداری بیمارانی که عفونی نبوده یا حساسیت بالایی ندارند، روشهای مورد استفاده ی نظافت باید به گونه ای باشد که گرد و غبار ایجاد نکند . در این محیط ها ابتدا بایستی هر گونه آلودگی با خون و مایعات دیگر بدن ضد عفونی شده و سپس نظافت صورت گیرد.

منطقه C: بخش های ایزوله یا بخش های عفونی، نظافت با دترجنت و سپس محلول های ضدعفونی کننده است. جهت جلوگیری از انتقال و انتشار  عفونت، هر اتاق بایستی با وسایل جداگانه نظافت شود.

منطقه D : بخش مراقبت های ویژه، بخش نگهداری نوزادان نارس و بخش دیالیز که نیاز به استفاده از محلولهای دترجنت و ضدعفونی کننده دارد. لازم است از وسایل نظافت مجزا استفاده شود.

رفع آلودگي های محيط در مراکز بهداشتي درماني و بيمارستانها

نظافت محيط بيمارستان يعني كف زمين ، ديوارها ، سقفها ، شيشه ها ، تختها ، روي كمدها و ساير اثاثيه، همچنين نظافت توالتها ، حمامها و سينك بايد به طور روزانه توسط پرسنل خدمات صورت گيرد.

دستورالعمل شستشوی بخشها

سطوح مربوط به بخشهاي بيمارستان شامل كف اتاق ، ديوارها ، مبلمان و ساير وسايل كه به ظاهر تميز و خشك مي باشند، از نظر خطر انتقال عفونت داراي ريسك پائين مي باشند .سطوح و وسايل مرطوب، محيط مناسب تري را براي انتقال پاتوژنهاي احتمالي و رشد ميكروارگانيسمها بوجود مي آورند.

محلولهاي پاك كننده و وسايلي كه جهت نظافت استفاده مي شوند ، ممكن است شديداً با باكتريها آلوده شده باشند كه بايستي پس از اتمام نظافت سريعاً از محيط درمان بيماران و یا تهيه مواد غذايي دور گردند. استفاده از مواد ضد عفونی كننده ، نوع آن و دستورالعمل مربوط به رقت بايستي حتماً با هماهنگي كميته  بهداشت محیط و كنترل عفونت بيمارستان صورت پذيرد. انجام مراحل نظافت در بخشها به عهده پرسنل خدمات بوده و بايستي بر طبق برنامه مشخص كليه لوازمي كه نياز به نظافت داشته مشخص گرديده و تناوب اين نظافت و نوع آن از نظر استفاده از مواد ضد عفوني براي هر بخش بصورت كامل مشخص گردد.

نظافت کف زمین

نظافت خشک

به دو طریق با جاروی دستی و با سیستم های وکیوم انجام می گیرد. در مجاورت بیمار و یا محلهای تهیه غذا برای نظافت نباید از جاروی دستی استفاده شود، بایستی از سیستم های وکیوم استفاده گردیده و قبل از هر بار استفاده، کیسه داخل دستگاه بایستی چک شده و کمتر از نصف آن پر باشد.

نظافت مرطوب

نظافت مرطوب با فواصل زمانی مشخص جهت برطرف نمودن رسوبات و رنگها و آلودگیهایی از این قبیل مورد استفاده قرار می گیرد. توالت ها و ساير مناطق مرطوب مشابه ، حداقل روزانه يكبار نياز به نظافت دارند . فواصل زماني اين نظافت در بخشها براساس صلاحديد مسئول بخش و توسط پرسنل خدمات انجام مي گيرد. مواد دترجنت معمولي جهت استفاده كافي بوده و بايستي بصورت تازه و روزانه تهيه گردند . وسايل مربوط به اين نظافت از قبيل سطل ها، وسايل تميز كننده زمين و ساير سطوح بايستي تميز و بصورت خشك نگهداري شده و در محل مناسب تخليه گردند.

خشك نمودن وسايل تميز كننده زمين لازم بوده زيرا اين وسايل براحتي با باسيل هاي گرم منفي آلوده مي شوند، ولي اين آلودگي بصورت موقت به سطح زمين منتقل شده و مشكل جدي ايجاد نمي نمايد. ذكر اين نكته ضروري است كه وسايل تميز كننده پس از استفاده در اتاق بيماران عفوني و يا اطاق هاي ايزوله و يا احتمالاً قبل از استفاده در اتاق بيماراني كه نقص سيستم ايمني دارند ، بايستي ضد عفوني شوند .

جهت خشك شدن سريعتر سطل ها بايستي پس از شستشو بصورت وارونه قرار گرفته و وسايل نظافت زمين نيز آويزان قرار داده شوند .بهترين نوع سطل مورد استفاده اين است كه از دو سطل بصورت مجزا براي آب تميز و كثيف استفاده شود. پس از نظافت مرطوب، خشك نمودن هر چه سريعتر سطوح، به جلوگيري از تكثير ميكرو ارگانيسم ها و انتشار عفونت كمك مي نمايد.

نظافت دیوارها و سقف

نظافت ديوارها و سقف جهت جلوگيري از آلودگي و كثيفي ظاهري بايستي در فواصل منظم و در حد كافي صورت گيرد تا خاك و لكه بر روي آنها مشاهده نشود. اين فاصله بطور معمول نبايست از 12 تا 24 ماه جهت بخش هاي معمولي و از 6  ماه براي اتاقهاي عمل تجاوز نمايد. لازم به ذكر است فاصله زماني مطلوب بايستي توسط مسئول بخش برنامه ريزي گردد.ضدعفونی اين قسمتها مورد نياز نمي باشد مگر در صورت مشاهده آلودگي شناخته شده خون ، ادرار يا مايع آلوده كننده كه بايد پاك شود . در زمان پاك كردن ديوارها سطوح آنها بايد حتي المقدور خشك نگه داشته شود .آسيب ديدن ديوارها و از بين رفتن رنگ و روي آنها باعث مشخص شدن گچ زير آن شده وخون ريخته شده به طور كامل پاك نمي شود و به دنبال مرطوب شدن ، به شدت با باكتري آلودگي پيدا مي نمايد.

رفع آلودگی های خون و مواد آلوده ی دفع شده ی بدن در محیط

در صورت پاشيده شدن خون و مايعات آلوده به خون در محيط ) به دليل احتمال آلودگي با عوامل بيماري زای منتقله از راه خون مانند HIV و...) پرسنل خدمات موظف است پس از پوشیدن دستكش محافظ، خون و مواد آلوده را  با حوله يك بار مصرف جمع آوري و پاك  نماید. محل مورد نظر را با آب و دترجنت ( صابون) شسته و با محلول (هيپوكلريت سديم آب ژاول خانگي ، وايتكس ) گندزدايي نماید . اگر سطح آلوده شده صاف باشد از رقت 1% و در صورت داشتن خلل و فرج از رقت 10% ماده گندزدا استفاده شود. ماده جايگزين مانند(دكونكس 50 AF ، سورفانیوس، هالامید) نیز مناسب مي باشد. گندزدای مورد استفاده بايستي بطور صحيح و دقيق رقيق شده و براي هر بار استفاده بصورت تازه تهيه گردد.

در مورد مقدار زياد خون يا مايعات آلوده به خون در محيط ريخته شده( بيشتر از cc 30) يا خون و ساير مايعات همراه با شيشه شكسته يا اشيا ء نوك تيز رعایت نکات زیر ضروری است :

  • باید حوله يك بار مصرف روي آن پهن نمود و موضع را پوشاند .
  • روي آن محلول هيپوكليريت سديم با رقت  10% ريخت و حداقل 10 دقيقه صبر كرد.
  • با حوله يك بار مصرف آن را جمع كرده و با آب و دترجنت محل مورد نظر را شست.
  • در نهایت ضد عفونی با آب ژاول 1% انجام گیرد.

نظافت ساير سطوح

روي كمدها، قفسه ها و سایر سطوح بايستی روزانه با يك محلول دترجنت تازه تهيه شده و دستمال يك بار مصرف نظافت و گردگیری گردد . نيازي به گندزدايي اين سطوح نمي باشد مگر اينكه با مايعات عفوني بدن و ساير مواد بالقوه عفوني آلوده شده باشند. یخچال ها، قاب عکس ها و تلویزیون بایستی بصورت هفتگی گردگیری و نظافت شود. دستگیره ها و كليد هاي برق بايد حداقل روزي يكبار پاك شوند.

نظافت حمام و توالتها

توالت ها حداقل روزانه يكبار بايستي نظافت شوند. جهت نظافت روتين استفاده از محلول دترجنت كافي است.در مورد توالت فرنگي مشترك بعد از استفاده بيماراني كه مبتلا به عفونت دستگاه گوارش مي باشند ضد عفوني نمودن الزامي است. برای ضد عفونی از  هيپوكلريت سديم 5/0 % استفاده می شود که پس از استفاده از آن، بايستي با آب شستشو شده و قبل از استفاده خشك گردد.

برس مخصوص پاك كردن حمام و توالت بايد به اندازه كافي آبكشي شده و بعد خوب تكان داده شود تا آب آن تخليه گردد و بعد به صورت خشك نگهداري شو.د . از اسفنج و تی( که پنبه ای جاذب است) نبايد براي پاك كردن این  سطوح استفاده كرد. برای این منظور از برس های نایلونی استفاده می شود.

حمام بايد حداقل روزي يك بار توسط پرسنل خدمات شسته شوند ضمناً در هنگام شستشو كليه شيرآلات، دوش و اتصالات نيز بايستي شستشو شود.

در مورد بيماران عفوني بعد از استحمام و در مورد بيماراني كه زخم باز دارند قبل از استحمام بايد حمام را گندزدايي نمود كه براي اين كار از تركيبات كلردار كه خاصيت خورندگي نداشته باشد مي توان استفاده نمود.

نظافت سینکها و محل شستن دستها

محل شستشوي دستها بايستي حداقل بصورت روزانه توسط پرسنل خدمات تميز گردد.در مواردي كه بيمار عفوني يا مبتلا به ارگانيسم هاي مقاوم و يا ارگانيسم هاي مشكل زا باشد، بايستي از ماده گندزدای مناسب استفاده شود.

  • جهت نظافت حمام ها و سینکها بایستی از برس های نایلونی استفاده شود.
  • ستفاده از برس های غیر پلاستیکی یا پنبه ای موجب آلودگی شدید آنها شده و ضد عفونی آنها مشکل می کند.

نظافت انبارها

انبارها باید هر هفته با دستمال مرطوب گردگیری شوند و از گذاشتن کارتن در انبار خودداری شود.

شستشوی پرده ها

شستشوي پرده هاي هر بخش بر حسب نوع آن متفاوت است.

پرده هاي پارچه اي

شستشو معمولاً هر 6 ماه یکبار با آب و دترجنت انجام می گیرد. در صورت عدم رویت آلودگی واضح  معمولاً هر شش ماه يكبار با آب  دترجنت كافي است و شستشوي *پرده هاي كركره ای: هر دو هفته يكبار با يك دستمال محتوي دترجنت گردگیری صورت می گیرد و هر3 ماه يكبار شستشوی كامل با آب و دترجنت انجام می گیرد.در صورتی که پرده ها با خون و ترشحات بیماران آلوده گردد علاوه بر شستشو، ضد عفونی ضرورت دارد.

شستشوی سطل های زباله

در پايان هر شيفت كاري كه زباله ها تخليه مي شود بايستي سطل هاي زباله با آب داغ و دترجنت ( مواد پاك كننده) شستشو شود و به صورت وارونه نگهداري شود تا خشك شود و سپس كيسه زباله جديد با رنگ مناسب كشيده شود.

شستشوی لاکر و تخت

  • در هنگام داشتن بیمار: می توان با یک دستمال مرطوب به مواد گندزدا، تخت ولاکر را ضد عفونی نمود.
  •  بعد از ترخیص هر بیمار: 1) شستشو با ماده دترجنت 2) ضد عفونی 3)خشک کردن

شستشو و ضد عفونی ظروف ادرار و لگن

از دستگاه شستشو و ضدعفونی کننده همراه با حرارت c˚90 به مدت 1 دقیقه بایستی استفاده شود. در صورتی که دستگاه شستشو موجود نبود. لگن و لوله ها در پایان هر شیفت در محلول وایتکس 10% ضد عفونی شود.هنگام تحویل لوله و لگن از انبار به بخش پشت آن تاریخ زده می شود و بعد از یک هفته از رده خارج می شود.

دستورالعمل استفاده از تی ها

وسایل مربوط به نظافت از قبیل سطل ها، نخ تی بایستی خشک شده و در محل مناسب نگهداری شود. تی ها باید پس از استفاده همیشه آویزان بمانند. خشک نمودن زمین لازم بوده چون محیطهای مرطوب و آلوده، امکان رشد باسیل های گرم منفی را فراهم می کنند. نخ تی هر 30-25 روز یکبار باید تعویض شود.

author
تیم آرکا افشان

مدیریت محتوا