آشنایی با انواع محلول ضدعفونی کننده و مزایا و معایب آن‌ها

آشنایی با انواع محلول ضدعفونی کننده و مزایا و معایب آن‌ها

مواد ضدعفونی کننده،‌ مواد میکروب زدایی هستند که برای غیرفعال کردن یا از بین بردن میکرو ارگانیسم‌ها روی سطوح از آن‌ها استفاده می‌شود. باید توجه شود که ضد عفونی کردن لزوما همه میکرو ارگانیسم‌ها، به ویژه باکتری‌های مقاوم را از بین نمی‌برد و قدرت آن از استریلیزه کردن، که یک فرایند شدید فیزیکی و یا شیمیایی است و همه نوع میکرو ارگانیسم‌ها را از بین می‌برد، کمتر است.

 محلول ضدعفونی کننده‌ با از بین بردن دیواره سلولی میکروب‌ها یا دخالت در متابولیسم فعالیت آن‌ها باعث نابودی این میکرو ارگانیسم‌ها می‌شود. ضد عفونی کننده‌ها موادی هستند كه همزمان سطوح را تمیز و ضد عفونی می‌کنند. این مواد اغلب در بیمارستان‌ها، دندانپزشکی‌ها، آشپزخانه‌ها و حمام‌ها برای از بین بردن ارگانیسم‌های عفونی استفاده می‌شوند. اما برخی از قارچ‌ها، ویروس‌ها و باکتری‌ها نیز در برابر این مواد مقاومت بالایی دارند.

ویژگی‌ها محلول ضد عفونی کننده

یک ماده ضدعفونی کننده مناسب بدون این که به انسان آسیب برساند و باعث خوردگی سطوح شود به از بین بردن طیف گسترده‌ای از میکرو ارگانیسم‌ها می‌پردازد. این مواد باید به شکل ارزان تولید شوند. سریع الاثر بودن و به جا نگذاشتن باقیمانده بر روی سطوح از دیگر ویژگی‌های مواد ضدعفونی کننده به شمار می‌رود.

مواد ضدعفونی کننده باید اثر خود را در محیط حفظ کنند و عوامل محیطی بر عملکرد آن‌ها تاثیری نداشته باشند. هم‌چنین لازم است تا این مواد در حالت غلیظ و یا رقیق شده در آب خاصیت یکسانی داشته باشند. از آن‌جایی که این مواد در تجهیزات پزشکی نیز بکار می‌روند نباید بر روی این تجهیزات اثری به جا بگذارند.

با این حال، بیشتر ضد عفونی کننده‌ها، به طور طبیعی، برای انسان یا حیوانات مضر هستند (حتی سمی‌). مواردی که در داخل خانه‌ها استفاده می‌شوند، هرگز نباید با دیگر مواد تمیز کننده مخلوط شوند؛ زیرا ممکن است با یکدیگر واکنش شیمیایی بدهند.

انتخاب مواد ضدعفونی کننده به شرایط و هدف استفاده از آن بستگی دارد. محلول ضدعفونی کننده طیف گسترد‌ه‌ای دارد. برخی از این مواد انواع مختلف میکرو ارگانیسم‌ها را می‌کشند، در حالی که برخی دیگر ارگانیسم‌های ایجاد کننده بیماری را از بین می‌برند. ممکن است مواد دست دوم به دلیل داشتن برخی از ویژگی‌ها مانند خاصیت غیر خوراکی، غیر سمی ‌یا ارزان قیمت بودن طرفداران بیشتری داشته باشند.

انواع ضد عفونی کننده‌ها بر اساس قدرت عملکرد

انواع محلول ضدعفونی کننده بر اساس قدرت عملکرد به سه دسته زیر تقسیم می‌شوند:

  • ضد عفونی کننده سطح بالا
  • ضد عفونی کننده سطح متوسط
  • ضد عفونی کننده سطح پایین

هر یک از این محلول‌ها کاربری متفاوتی دارند که در ادامه به آن‌ها اشاره شده است.

 محلول ضدعفونی کننده سطح بالا، قادر است تا تمامی اسپورهای باکتریایی و میکرو ارگانیسم‌ها را از بین ببرد. در مقابل، محلول ضدعفونی کننده سطح متوسط به عنوان راهی برای مقابله با قارچ‌ها، باکتری‌هایی با دیواره چربی و ویروس‌های بدون پوشش چربی استفاده می‌شوند. مایع ضدعفونی کننده سطح پایین، قادر به از بین بردن شکل رویشی تمامی باکتری‌ها به استثنای باسیل سل، ویروس‌های لیپیدی، برخی از ویروس‌های فاقد لیپید و گونه‌ای از قارچ‌ها هستند.

معرفی انواع محلول ضدعفونی کننده‌

  • الکل‌ها

الکل‌ها که حاوی ترکیبات کاتیون آمونیوم هستند نوعی از مایع ضدعفونی کننده‌ سطوح به شمار می‌روند که به منظور کنترل بیماری به کار می‌روند. علاوه بر این، مخلوط‌های الکل با غلظت بالا (مانند 80 درصد اتانول + 5 درصد ایزوپروپانول) برای غیرفعال کردن ویروس‌های حاوی لیپید‌ (مانند HIV و هپاتیت B ) استفاده می‌شوند.  

  • آلدهید

آلدهید‌ها، مانند فرمالدئید و گلوتارآلدئید به صورت گسترده به منظور نابودی میکرو ارگانیسم‌ها استفاده می‌شوند. اما باید دقت کرد که مصرف برخی از انواع آلید‌ها مشکلات سلامتی از قبیل آسم را ایجاد می‌کنند.

  • مواد اکسید کننده

عوامل اکسید کننده به اکسیداسیون غشای سلولی میکرو ارگانیسم‌ها می‌پردازند. این عمل که با از بین رفتن ساختار بیرونی سلول منجر به مرگ آن‌ها می‌شود. تعداد زیادی از مواد ضدعفونی کننده به این روش فعالیت می‌کنند. کلر و اکسیژن اکسیدکننده‌های قوی هستند. به همین دلیل این دو عنصر در اکثر ترکیبات مواد اکسید کننده یافت می‌شوند.

  • فنل‌ها

فنل‌ها که از قدیمی‌ترین مواد میکروب‌زدا هستند در تولید بعضی از مواد ضدعفونی کننده خانگی به کار می‌روند. این مواد هم‌چنین در بعضی از د‌هان شویه‌ها و در صابون‌های ضد عفونی کننده دیده می‌شوند. فنل‌ها برای گربه‌ها سمی‌ هستند و نوزادان به این مواد حساسیت نشان می‌دهند.

  • ترکیبات معدنی

کلر و ترکیبات آن با فلزات دیگر مانند هیپوکلریت سدیم و هیپوکلریت کلسیم از جمله ترکیبات معدنی هستند که برای مبارزه با میکروب‌ها و ویروس‌ها استفاده می‌شوند. هم‌چنین موادی مانند ید، اسید‌هایی مانند هیدروکسید سدیم، پتاسیم هیدروکسید و سایر مواد نیز خاصیت میکرو ارگانیسم ضدایی دارند.  

ضد عفونی کننده‌های خانگی

مقرون به صرفه‌ترین محلول ضدعفونی کننده خانگی، سفید کننده کلر است که برای مقابله با بیشتر پاتوژن‌ها استفاده می‌شود. این مواد، ارزان قیمت هستند و سرعت عمل بالایی دارند. با این حال، این مواد در صورت تماس با پوست به آن آسیب می‌رسانند و بوی شدیدی دارند. از دیگر معایب محلول ضدعفونی کننده حاوی کلر، می‌توان به تحریک چشمی، آسیب به مری و بروز زخم معده اشاره کرد.

 

author
تیم آرکا افشان

مدیریت محتوا